● Հասմիկ Բալեյան

Վերջին 30 տարում կարճատեսություն ունեցող երեխաների թիվն աշխարհում 1,5 անգամ աճել է։ Եթե այս միտումը շարունակվի, ապա, ըստ կանխատեսումների,  2050թ.ին աշխարհի երեխաների 40%-ը կլինի կարճատես։

Ինչպե՞ս հասկանալ, որ երեխան տեսողական խնդիրներ ունի, ի՞նչ հաճախականությամբ տանել ակնաբույժի մոտ,  ի՞նչ սնունդ տալ երեխային լավ տեսողության համար, ի՞նչ ընտրել՝ ակնոց, թե կոնտակտային լինզա։

Այս և մի շարք այլ հարցերի պատասխանները պարզելու, ինչպես նաև՝ ոլորտի միֆերը կոտրելու համար մեր՝ «Խորհուրդ մասնագետից» շարքում զրուցել ենք «Ալեքսանդր Մալայանի անվան տեսողության վերականգնման կենտրոնի» ակնաբույժ Նաիրա Խչեյանի հետ։

---

.

.

Նախ, մի քանի թիվ

«Բրիտանական ակնաբուժության ամսագրում» («British Journal of Ophthalmology») հեղինակավոր գիտական ամսագրում 2024թ.ին հրապարակվել է մի ուսումնասիրություն, որով ամփոփ տվյալներ են ներկայացվել՝ վերլուծելով հրապարակված թեմատիկ 276 ուսումնասիրություն աշխարհի 50 երկրներում ապրող ավելի քան 5,4 միլիոն տարբեր տարիքի երեխաների և դեռահասների տեսողության վերաբերյալ։ 

Ըստ այդ հետազոտության՝ 2023թ.ին կարճատեսություն (միոպիա) ունեցող երեխաների թիվը 1,5 անգամ աճել է 1990թ. համեմատ. 2023թ.ին տվյալներով՝ երեխաների մոտ 35,81%-ն ունի կարճատեսություն։

«Հատկանշական է, որ կարճատեսության տարածվածության ավելի բարձր համամասնություն ունեն Արևելյան Ասիայում (35.22%) կամ քաղաքային վայրերում (28.55%), իգական սեռում (33.57%), դեռահասների (47.00%) և ավագ դպրոցի աշակերտների (45.71%) ներկայացուցիչները»:

Հատված հետազոտությունից

Նշվում է, որ, եթե այս միտում շարունակվի, մինչև 2050թ. աշխարհի երեխաների 40%-ը կարճատեսություն կունենա։

«Մանկական կարճատեսության համաշխարհային տարածվածությունը զգալի է, ազդում է երեխաների և դեռահասների մոտավորապես մեկ երրորդի վրա՝ տարբեր ժողովրդագրական խմբերի շրջանում տարածվածության զգալի տատանումներով։ Կանխատեսվում է, որ մինչև 2050 թվականը կարճատեսության համաշխարհային դեպքերի թիվը կգերազանցի 740 միլիոնը»։

Հատված հետազոտությունից

;

Առավել հաճախ հանդիպող խնդիրները

Երեխաների շրջանում առավել հաճախ հանդիպող աչքի հիվանդություններն են կարճատեսությունը, աստիգմատիզմը (պատկերի աղավաղում հեռավորության վրա), հեռատեսությունը, շլությունը, ծույլ աչքի համախտանիշը։ Այս մասին նշում է «Ալեքսանդր Մալայանի անվան տեսողության վերականգնման կենտրոնի» ակնաբույժ Նաիրա Խչեյանը։

Խոսելով իր պրակտիկայում հանդիպած դեպքերի մասին՝ ակնաբույժն ասում է՝ Հայաստանում երեխաների շրջանում նկատվող տեսողական խնդիրների հիմնական պատճառներն են գենետիկ նախատրամադրվածությունը, երկարատև տեսողական ծանրաբեռնվածությունը մոտ հեռավոտությունների վրա, դրսում ոչ բավարար չափով ժամանակ անցկացնելը, գաջեթներից շատ օգտվելը, ինչպես նաև՝ խնդիրները ուշ հայտնաբերելը։

«Հատկապես մինչև 1 տարեկանը գաջեթի էկրանին նայող երեխան ունենում է տեսողական համակարգի գերծանրաբեռնվածություն, որը կարող է առաջացնել վաղ առաջացող կարճատեսություն, տեսողական զարգացման հապաղում, ուշադրության ու կենտրոնացման հետ կապված խնդիրներ, քնի խանգարում, խոսքի զարգացման խնդիրներ,-նշում է նա։- Ակնաբուժության և, առհասարակ, նաև մանկաբուժության ոսկե կանոններից մեկը հետևյալն է․ մինչև 2 տարեկանը երեխան էկրաններին չպետք է նայի։ Իսկ 2-5 տարեկանում՝ օրական ոչ ավելի, քան մեկ ժամ․ ընդ որում` այս մեկ ժամը պետք է լինի ընդմիջումներով։ Վեց տարեկաններից բարձր երեխաների դեպքում  կարելի է էկրանին նայել ոչ ավելի, քան օրական 1,5-2 ժամ․ սա առանձին ենք դիտարկում՝ դպրոցական ծանրաբեռնվածությունը չհաշված։ Ոչ միայն երեխաների, այլև մեծահասակների դեպքում պետք է հիշել․ գաջեթներից պետք է օգտվել ընդմիջումներով․ յուրաքանչյուր 20 րոպեն մեկ հարկավոր է ընդմիջել ու 20 վայրկյան նայել հեռու՝ ոչ պակաս, քան 6 մետր հեռավորության վրա գտնվող օբյեկտի։ Եվ, իհարկե, տեսողական ծանրաբեռնվածության համար պետք է լինի ճիշտ տեսողական հեռավորություն՝ 40 սանտիմետր»,- բացատրում է ակնաբույժը։

Նաիրա Խչեյանը մանրամասնում է՝ գաջեթներից հաճախ օգտվող երեխաները կարող են ունենալ կարճատեսություն, ակոմոդացիայի սպազմ (կեղծ կարճատեսություն), աստենոպիա, այսինքն՝ աչքերի հոգնածություն, որն ուղեկցվում է մրմռոցով, գլխացավերով։

Գաջեթներից պարբերաբար օգտվելը կարող է հանգեցնել նաև աչքերի չորության, երկաչյա տեսողության ձևավորման խանգարման։ Ինչքան վաղ տարիքից է երեխան էկրաններին նայում, այնքան ավելի բարձր է նրա՝ կարճատեսություն ունենալու հավանականությունը։

;

Ինչպե՞ս հասկանալ, որ երեխան տեսողական խնդիրներ ունի

;

Եթե երեխան կկոցում է աչքերը, ինչ-որ բանի նայելիս գլուխը թեքում է, առարկաները տեսնելու համար ավելի մոտ է պահում, պետք է անհապաղ դիմել ակնաբույժի։

Ն. Խչեյանն ասում է, որ դպրոցահասակ երեխաների դեպքում կարող է լինել նաև հետևյալ ախտանշանը․ տեսողական խնդիրներ ունեցողը կարող է հետաքրքրությունը կորցնել կարդալու հանդեպ, քանի որ շուտ է հոգնում, գանգատվում է աչքերի հոգնածությունից կամ գլխացավերից։

Տեսողական խնդիրներ ունեցող երեխաները կարող են նաև կորցնել հավասարակշռությունը, սայթաքել։ Եթե երեխան ֆիքսող հայացք չունի կամ շլություն ունի, նման դեպքերում ևս պետք է դիմել մասնագետի։ 

;

Որն է նախընտրելի․ կոնտակտային լինզա՞ն, թե՞ ակնոցը

«Երեխաներին առավել հաճախ նշանակում ենք ակնոց, քանի որ երեխաների պարագայում դա ավելի անվտանգ ու կառավարելի կորեկցիայի մեթոդ է։ Կոնտակտային լինզաներ նշանակում ենք ավելի ակտիվ երեխաներին՝ նրանց, ովքեր սպորտով են զբաղվում, նաև այն դեպքերում, երբ երկու աչքերի միջև տեսողական մեծ տարբերություն կա, այսինքն՝ առկա է ամբլիոպիա («ծույլ աչք», երբ մի աչքի տեսողությունը նվազում է, որը պայմանավորված է կյանքի վաղ շրջանում տեսողության ոչ նորմալ զարգացմամբ, հեղ․)։ Դեռահասներին ևս երբեմն նշանակում ենք կոնտակտային լինզա օրթոկերատոլոգիայի դեպքում (թերապիայի տեսակ է), երբ նպատակ կա լինզան ցերեկը չդնելու, այսինքն՝ կան հատուկ լինզաներ, որոնք գիշերը երեխան դնում է քնելուց առաջ, արթնանում է, հանում է և ամբողջ ցերեկն ունենում է 100% տեսողություն։ Երեխաների դեպքում այս լինզաների կիրառության նպատակն այն է, որ կանխարգելվի կարճատեսության աճը։ Տարեկան կտրվածքով մենք ունենում ենք 60-80% արդյունավետություն։ Եթե երեխան ակնոց կրելու բարդույթ ունի, այդ պարագայում ևս կոնտակտային լինզա ենք  նշանակում։ Լինզաների օգտագործումը պահանջում է հիգիենայի կանոնների խիստ պահպանում, գիտակցական բարձր մակարդակ, իսկ եթեխաների դեպքում սա ապահովելը մի քիչ ավելի բարդ է»,- մանրամասնում է ակնաբույժ Ն. Խչեյանը։

Նա ասում է, որ երեխաների դեպքում լազերային կորեկցիա չի կատարվում, քանի որ աչքն աճում է մինչև 18-22 տարեկանը. պետք է սպասել, որ լինի վերջնական ձևավորված կարճատեսության չափ, դրանից հետո միայն կարելի է դիտարկել լազերային կորեկցիայի տարբերակը։

;

Ի՞նչ ուտել լավ տեսողության համար. ակնաբույժի խորհուրդները

Ակնաբուժն ասում է, որ աչքերի առողջության համար ցանկալի է հաճախ օգտագործել վիտամին A (գազար, դդում, ծիրան, զեոքսանտին), վիտամին E (ընկուզեղեն), վիտամին С (ցիտրուսային մրգեր), լյուտեին (բրոկոլի, սպանախ, ձու), օմեգա 3 (ծովամթերք), հակաօքսիդանտ պարունակող մթերքներ (հապալաս, հաղարջ)։

Մասնագետը նշում է՝ այս մթերքները, իհարկե, չեն լուծում արդեն առկա տեսողական խնդիրները, բայց շատ կարևոր են ընդհանուր առմամբ աչքի առողջությունը պահպանելու համար. դրանք օգտագործելով՝ կարող եք «աջակցել» տեսողությանը։

Իհարկե, պետք է ունենալ նաև ֆիզիկական ակտիվություն, հաճախ դրսում բնական լույսի տակ ժամանակ անցկացնել։

.

Տեսողության հետ կապված տարածված միֆերը

Նաիրա Խչեյանն ասում է՝ շատ միֆեր կան, որոնք խանգարում են ժամանակին ախտորոշել ու բուժել տեսողության խնդիրները։ 

«Ամենատարծված միֆերից մեկը հետևյալն է․ երեխան դեռ փոքր է և երբ մեծանա, տեսողույթունն ինքնուրույն կկարգավորվի։ Անշուշտ, նման կերպ մտածելը կոպիտ սխալ է։ Օրինակ, աստիգմատիզմը, աչքի ծուծությունը, շլությունը ավելի են խորանում, ամրապնդում իրենց դիրքերը։ Մյուս միֆն այն է, որ ակնոց կրելը կախվածություն է առաջացնում ու փչացնում է տեսողությունը։ Այդպես չէ, ընդհակառակը, ակնոցն օգնում է, որ աչքը ճիշտ աշխատի։ Եթե երեխային ակնոց է հարկավոր, բայց նա չի կրում, ապա նրա տեսողությունը կարող է էլ ավելի վատանալ։ Կա կարծիք, որ մանկուց ակնոց կրող երեխաների աչքերը ծուլանում են․ նման բան չկա․ ակնոցը բարելավում է տեսողական համակարգի զարգացումը»։

Ամենավնասակար բանն էլ, ըստ Ն. Խչեյանի,  հրաժարվել ակնոցից, երբ այն ցուցված է.

«Կա կարծիք, որ մինչև երեխայի դպրոց գնալը նրա տեսողությունը ստուգելու կարիք չկա․ դա, իհարկե, սխալ պնդում է։ Կյանքի առաջին երեք տարիները  չափազանց կարևոր են խնդիրները հայտնաբերելու համար։ Մյուս միֆն այն է, որ պետք է սպասել, ու երեխայի շլությունը կուղղվի»,- նշում է մասնագետը։

Նաիրա Խչեյանը հիշեցնում է՝ եթե անգամ երեխան չունի գանգատներ, պետք է պարբերաբար նրան ակնաբույժի մոտ տանել ու հիշել՝ որքան խնդիրը շուտ է հայտնաբերվում, այնքան ավելի արմատական ու ճիշտ լուծում կարելի է տալ դրան։ Նույնիսկ խնդիրներ չնկատելու դեպքում երեխային առաջին անգամ 6 ամսականում պետք է տանել ակնաբույժի մոտ․ նա կստուգի տեսողությունը, աչքերի դիրքը, ընդհանուր հետազոտություններ կկատարի։

Երկրորդ այցը կարելի է կատարել մեկ տարեկանում, իսկ դրանից հետո՝ տարին մեկ անգամ։ 

«Եթե գանգատներ նկատեք երեխայի կողմից կամ ինքներդ նկատեք որևէ խնդիր, ապա շտապ դիմեք ակնաբույժի։ Կան հիվանդություններ, որոնք վաղ հայտնաբերելով, համբերատար ու հետևողականորեն աշխատելով՝ հնարավոր է լավ արդյունքի հասնել և խննդիրը լուծել»,- եզրափակում է մասնագետը։

։

;

Կարդացեք նաև՝

● Շաքարային դիաբետ. ինչ ուտել, ինչպես կանխել, ովքեր են ռիսկի խմբում