● Աննա Սարգսյան

Վերջին օրերին միջազգային ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել հանտավիրուսը, այն բանից հետո, երբ Կանարյան կղզիներից վերադարձած զբոսանավի ուղևորների շրջանում արձանագրվել են վարակման դեպքեր։

ՀՀ «Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոնի» տվյալներով՝ մայիսի 12-ի դրությամբ գրանցվել է ընդհանուր 11 դեպք, որոնցից 9-ը՝ հաստատված, 2-ը՝ հավանական։ Հայտնաբերված հիվանդները եղել են զբոսանավի ուղևորներ կամ ունեցել են նրանց հետ սերտ շփում։

ՀՎԿԱԿ-ը հայտնում է, որ հայտնաբերված վիրուսը Անդերի հանտավիրուսն է՝ հանտավիրուսի միակ տեսակը, որի դեպքում հնարավոր է մարդուց մարդ փոխանցում՝ հիմնականում սերտ և երկարատև շփման ժամանակ։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) և Հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման եվրոպական կենտրոնը (ECDC) ընդհանուր բնակչության համար ռիսկը գնահատում են «շատ ցածր»։ Հայաստանում նույնպես, ըստ պաշտոնական գնահատականի, հանտավիրուսի տարածման ռիսկը ներկայում ցածր է։

.

Ի՞նչ է հանտավիրուսը

ԱՀԿ-ի տվյալներով՝ հանտավիրուսները վիրուսների խումբ են, որոնք հիմնականում շրջանառվում են կրծողների շրջանում և որոշ դեպքերում կարող են փոխանցվել մարդկանց։

Վարակումը սովորաբար տեղի է ունենում՝

• վարակված կրծողների մեզի,

• արտաթորանքի,

• թքի հետ շփման արդյունքում։

Ավելի հազվադեպ հնարավոր է նաև փոխանցում կրծողի կծելու միջոցով։

Մասնագետների խոսքով՝ առավել վտանգավոր են վատ օդափոխվող տարածքները, որտեղ կարող են բնակվել կրծողներ՝ պահեստներ, գյուղատնտեսական շինություններ, փակ տներ կամ տնակներ։

.

Ի՞նչ ախտանիշներ ունի

Հիվանդության առաջին ախտանիշները սովորաբար ի հայտ են գալիս վարակումից 1-8 շաբաթ անց։

Ամենատարածված ախտանիշներն են՝

• ջերմություն,

• գլխացավ,

• մկանային ցավեր,

• սրտխառնոց,

• փսխում,

• որովայնային ցավ։

Ծանր դեպքերում հանտավիրուսը կարող է առաջացնել՝

• շնչառական ծանր խնդիրներ,

• թոքերում հեղուկի կուտակում,

• երիկամների ախտահարում,

• արյունազեղումներ,

• սրտային բարդություններ։

Հանտավիրուսային վարակները համեմատաբար հազվադեպ են ամբողջ աշխարհում, սակայն դրանց մահացության մակարդակը տատանվում է 1%-ից մինչև 15% Ասիայում և Եվրոպայում, իսկ Ամերիկայում՝ մինչև 50%:

Աշխարհում տարեկան գնահատվում է 10,000-100,000 դեպք, որտեղ վարակի ամենամեծ մասնաբաժինը բաժին է հասնում Ասիային և Եվրոպային:

Հայաստանում հանտավիրուսի տարածման ռիսկը ներկայումս գնահատվում է ցածր։ Նշվում է, որ Հայաստանի «առողջապահական կառույցները շարունակում են հետևել միջազգային իրավիճակին»։

.

Կարո՞ղ է փոխանցվել մարդուց մարդ

Ըստ ԱՀԿ-ի՝ ներկայում մարդուց մարդ փոխանցման սահմանափակ հնարավորություն հաստատվել է միայն Անդերի հանտավիրուսի դեպքում, որը հիմնականում շրջանառվում է Հարավային Ամերիկայում։

Փոխանցումը սովորաբար կապված է՝

• երկարատև,

• սերտ,

• կենցաղային կամ ինտիմ շփման հետ։

Եվրոպայում ու Ասիայում շրջանառվող հանտավիրուսների դեպքում նման փոխանցում փաստագրված չէ։

.

Ինչպե՞ս են ախտորոշում և բուժում

Հանտավիրուսի ախտորոշումը վաղ փուլում դժվար է, քանի որ ախտանիշները կարող են նման լինել գրիպի, COVID-19-ի կամ այլ վարակների։

Ախտորոշման համար կիրառվում են՝

• լաբորատոր հետազոտություններ,

• հակամարմինների հայտնաբերում,

• ՊՇՌ հետազոտություն։

Հանտավիրուսային վարակների դեմ հատուկ բուժող դեղամիջոցներ ներկայումս գոյություն չունեն։ Սակայն հիվանդների կյանքի պահպանման և վերականգնման հավանականությունը զգալիորեն բարձրանում է, երբ ժամանակին կիրառվում է աջակցող բուժում՝ հիվանդության կլինիկական դրսևորումների մանրակրկիտ վերահսկմամբ և թոքային, սրտային ու երիկամային բարդությունների կառավարումով։

Հանտավիրուսային վարակների կանխարգելման հիմնական միջոցը մարդկանց և վարակված կրծողների միջև շփումների սահմանափակումն է։

.

Ինչպե՞ս նվազեցնել վարակման ռիսկը

ԱՀԿ-ն խորհուրդ է տալիս՝

• պահպանել մաքրություն բնակելի և աշխատանքային տարածքներում,

• փակել անցքերը, որոնցով կրծողները կարող են ներթափանցել,

• սնունդը պահել անվտանգ պայմաններում,

• կրծողների արտաթորանքը չմաքրել չոր ավելքով կամ փոշեկուլով,

• մաքրումից առաջ խոնավեցնել աղտոտված հատվածը,

• հաճախ լվանալ ձեռքերը։

Մասնագետները շեշտում են, որ ներկայում լայն հանրության համար ռիսկը ցածր է, սակայն հանտավիրուսը շարունակում է մնալ վտանգավոր վարակ, որը կարող է ծանր ընթացք ունենալ հատկապես ուշ ախտորոշման դեպքում