24 ժամ ջուր չի լինի Արարատի մարզի մի շարք բնակավայրերում
01.08.2024
Ընկերությունը հողի տակից հանել է ոչնչացված 13,5 տոննա հավի միսը
09.08.2024
● Աննա Սարգսյան
Ջրազրկումը (դեհիդրատացիա) առաջանում է, երբ օրգանիզմը կորցնում է ավելի շատ ջուր, քան ընդունում է, ինչը կարող է հանգեցնել օրգանների բնականոն գործունեության խաթարման և առողջական լուրջ խնդիրների: Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) տվյալների՝ ջրազրկումը տարեկան առնվազն 2.2 միլիոն մարդու մահվան պատճառ է դառնում ամբողջ աշխարհում։
Որո՞նք են ջրազրկման հիմնական նշանները, ինչպե՞ս խուսափել դրանից և ի՞նչ հետևանքներ կարող է դա առաջացնել. կարդացեք նյութում։
Ինչ է ջրազրկումը և որքան ջուր խմել
Մարմնի 60%-ից ավելին բաղկացած է ջրից, որը շատ կարևոր դեր ունի օրգանիզմի կենսական գործառույթների, օրինակ՝ նյութափոխանակության, թթվածնի փոխադրման և մարմնի ջերմաստիճանի կարգավորման մեջ:
Ջրազրկման աստիճանը կախված է բազմաթիվ գործոններից, այդ թվում՝ մարմնի քաշից, ակտիվության մակարդակից, օդի ջերմաստիճանից և սննդակարգից:
Ջրազրկումը լուրջ հետևանքներ կարող է ունենալ մարդու առողջության վրա. ջրի պակասը կարող է հանգեցնել գլխապտույտի, թուլության, հոգնածության, ինչպես նաև՝ նվազեցնել կենտրոնացվածության և մտավոր գործունեության արդյունավետությունը: Իսկ եթե չկանխել ջրազրկումը, այն կարող է բերել ավելի լուրջ հետևանքների, ինչպիսիք են՝ երիկամային անբավարարությունը, ջերմային հարվածը և նույնիսկ՝ մահը:
Ջերմային հարվածը օրգանիզմի գերտաքացման հետևանք է։
Ջերմության ժամանակ օրգանիզմն ի վիճակի չէ պահպանել մարմնի նորմալ ջերմաստիճանը, համապատասխան ջերմակարգավորման անհնարինությունը հանգեցնում է լուրջ առողջական վտանգների։
Ջերմային հարվածը կարող է վտանգավոր լինել այն մարդկանց համար, որոնք տառապում են սիրտ-անոթային հիվանություններով (կարող է առաջացնել ընդհուպ մինչև սրտի կանգ)։
Ջրազրկումն սկսվում է, երբ մարմինը կորցնում է ջրի իր բնականոն պարունակության 2%-ը կամ ավելին: Օրինակ, Ամերիկյան ֆիզիոլոգների միության (American Physiological Society) հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նույնիսկ 1-2% ջրազրկումը կարող է լրջորեն նվազեցնել ֆիզիկական և մտավոր կարողությունները։
ԱՄՆ Բժշկության ազգային գրադարում (National Library of Medicine) հրապարակված հետազոտության (The Hydration Equation: Update on Water Balance and Cognitive Performance) համաձայն՝ ջրազրկումը կարող է հանգեցնել կենտրոնացվածության վատացման, գլխապտույտի և հոգնածության, ինչպես նաև՝ նվազեցնել ֆիզիկական ամրությունն ու մտավոր գործունեության արդյունավետությունը։
ԱՀԿ տվյալներով՝ ջրազրկումը մեծացնում է սրտի հիվանդությունների, երիկամային անբավարարության և այլ քրոնիկական հիվանդությունների ռիսկը։
Օրվա ընթացքում անհրաժեշտ ջրի քանակը կախված է տարիքից, սեռից, ֆիզիկական ակտիվությունից և շրջակա միջավայրից: Օրինակ, ԱՀԿ-ն և Մայո կլինիկան (Mayo Clinic, շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է, աշխարհի խոշորագույն մասնավոր բժշկական և հետազոտական կենտրոններից մեկը) խորհուրդ են տալիս, որ կանայք օրական պետք է խմեն մոտ 2.7 լիտր (11.5 բաժակ) ջուր, իսկ տղամարդիկ՝ մոտ 3.7 լիտր (15.5 բաժակ)։
Սակայն, այս թվերը միասնական նորմեր չեն և պետք է հարմարեցվեն յուրաքանչյուր անձի առանձնահատկություններին՝ հաշվի առնելով քաշը, ակտիվության մակարդակը, ինչպես նաև այն, թե արդյոք կան այնպիսի առողջական խնդիրներ, որոնք պահանջում են ավելի շատ կամ քիչ ջրի օգտագործում:
Ջրազրկման հիմնական նշանները
Ջրազրկումը կարող է դրսևորվել տարբեր նշաններով, որոնք կախված են ջրազրկման աստիճանից:
- Ծարավ:
Ծարավի զգացումը առաջին և ամենատարածված նշանն է, որը ցույց է տալիս, որ օրգանիզմին անհրաժեշտ է ջուր: Եթե չեք բավարարում այս պահանջը, ջրազրկման մակարդակը կարող է ավելանալ: - Մուգ մեզ:
Մեզի գույնը նաև կարևոր ցուցանիշ է: Ջրազրկման դեպքում մեզը կարող է դառնալ մուգ դեղին կամ նույնիսկ նարնջագույն, քանի որ օրգանիզմը փորձում է պահպանել հնարավորինս շատ ջուր: - Չոր մաշկ և շուրթեր:
Ջրազրկման հետևանքով մաշկը կարող է կորցնել իր խոնավությունը, դառնալ չոր և ճաքճքված: Սա հատկապես տեսանելի է շուրթերի վրա, որոնք կարող են հեշտությամբ վնասվել: - Սրտխառնոց և գլխապտույտ:
Օրգանիզմի ջրազրկումը կարող է հանգեցնել արյան ճնշման իջեցմանը, ինչը առաջացնում է սրտխառնոց, գլխապտույտ և անգամ ուշագնացություն: - Ջերմային հարվածի վտանգ:
Ծանր ջրազրկումը կարող է հանգեցնել ջերմային հարվածի, որը պահանջում է անհապաղ բուժօգնություն: Սա առավել վտանգավոր է տաք եղանակին և ֆիզիկական ակտիվության ժամանակ:
Ինչպես խուսափել ջրազրկումից
Ահա մի քանի կետ՝ ջրազրկումից խուսափելու համար՝
- Խմե’ք բավարար քանակությամբ ջուր:
Թեև վերևում նշվեց, որ ջրի նորման շատ անհատական է, սակայն ԱՀԿ-ն խորհուրդ է տալիս, որ միջին վիճակագրական չափահաս մարդը օրական պետք է մոտ 2-3 լիտր ջուր խմի (քանակը կարող է տարբեր լինել՝ կախված մարմնի քաշից, ակտիվության մակարդակից և միջավայրային պայմաններից): Ֆիզիկական ակտիվության ժամանակ և տաք եղանակին կարևոր է ավելացնել ջրի օգտագործումը: - Կերե’ք «ջրով հարուստ» մթերքներ:
Մրգերն ու բանջարեղենը, ինչպիսիք են՝ ձմերուկը, վարունգը, նարինջը, հարուստ են ջրով և կարող են օգնել պահպանել օրգանիզմի ջրային բալանսը (հավասարակշռությունը): - Խուսափե’ք ավելորդ աղից և շաքարից:
Աղի և շաքարի ավելորդ օգտագործումը կարող է արագացնել օրգանիզմի ջրի կորուստը, ուստի անհրաժեշտ է սահմանափակել դրանց օգտագործումը: -
Ճի’շտ պատրաստվեք ֆիզիկական ակտիվություններին
Երբ պատրաստվում եք ֆիզիկական ակտիվության կամ ճանապարհորդության, միշտ ձեզ հետ ջուր ունեցեք: Սա կօգնի խուսափել ջրազրկումից՝ հատկապես տաք եղանակային պայմաններում: - Հետևե’ք ձեր օրգանիզմին
Հիվանդության, տենդի, փսխման կամ փորլուծության ժամանակ օրգանիզմը շատ ջուր է կորցնում, ինչը կարող է արագացնել ջրազրկումը: Այդպիսի պայմաններում պետք է առավելագույնս ավելացնել ջրի օգտագործումը:
Նյութը պատրաստվել է ԱՀԿ-ի, Mayo Clinic-ի, National Library of Medicine-ի պաշտոնական խորհուրդների և գիտական հետազոտությունների հիման վրա
Օգտագործված նյութերից՝
- American Physiological Society. «Dehydration and Cognitive Function.»
- National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. «Dietary Reference Intakes for Water, Potassium, Sodium, Chloride, and Sulfate.»
- World Health Organization. «Guidelines for Drinking-water Quality.»
- National Institutes of Health. «Hydration and Health.»
- World Health Organization. «Drinking-water.»
